Loading...

Nad Niemnem (film 1939)

Nad Niemnem (film 1939)

Nad Niemnem – polski film fabularny z 1939 roku w reżyserii Wandy Jakubowskiej ze scenariuszem Jarosława Iwaszkiewicza na podstawie powieści Elizy Orzeszkowej o tym samym tytule[1][2]. Film zaginął w czasie II wojny światowej.

Historia

Elżbieta Barszczewska na ławeczce Orzeszkowej nad Niemnem podczas kręcenia zdjęć plenerowych w Bohatyrowiczach

Zdjęcia do filmu powstały od marca do lipca 1939 roku. Plenery kręcono m.in. w Bohatyrowiczach na Grodzieńszczyźnie, gdzie rozgrywała się akcja powieści Orzeszkowej. Przywiązano dużą wagę do wiernego zachowania szczegółów historycznych. Operatorem filmu był Stanisław Wohl, a za projekty kostiumów odpowiadał znany rysownik Jan Marcin Szancer. Film powstawał z rozmachem. Do obsady zaangażowano najlepszych polskich aktorów, m.in. Elżbietę Barszczewską i Jerzego Pichelskiego oraz Mieczysławę Ćwiklińską, Ludwika Sempolińskiego i innych[3].

Produkcja filmu została ukończona przed wybuchem II wojny światowej. Premiera została zaplanowana na 5 września 1939 w największym w Warszawie kinie Colosseum, które miało pomieścić 3 tys. osób. Została jednak odwołana z uwagi na bombardowanie miasta i umieszczenie w uszkodzonym kinie miejsca dla rannych i zabitych.

Ekipa miała możliwość zobaczyć fragmenty filmu, które zrobiły duże wrażenie. Film w całości obejrzał scenarzysta Jarosław Iwaszkiewicz, który miał uznać go za najlepszą polską produkcję[1].

Po klęsce wrześniowej Stefan Dękierowski, właściciel atelier filmowego „Falanga”, dowiedział się, że film spodobał się Niemcom, którzy zamierzali go przemontować na antypolską fabułę o niemieckich kolonistach gnębionych przez Polaków w Prusach Wschodnich. Do planów nie doszło, Dękierowski przechwycił taśmy i zimą 1939 roku w porozumieniu z Jakubowską polecił ukryć film. Negatyw filmu podzielono na dwie (lub według innych źródeł trzy) części i zamurowano gdzieś w piwnicach budynków WSM na Żoliborzu. Podobnie uczyniono z kopiami eksploatacyjnymi, których miało być pięć. Jednak osoby znające miejsce ukrycia zginęły w powstaniu warszawskim, wobec czego taśmy z filmem nie zostały do dziś odnalezione[1][4]. Według słów Jerzego Zarzyckiego przekazanych przez Jakubowską, kopia robocza (musterkopia) filmu miała po wojnie znajdować się w Katowicach[3].

Kolejny raz powieść została zekranizowana w 1986 r. przez Zbigniewa Kuźmińskiego.

Obsada

Elżbieta Barszczewska w roli Justyny Orzelskiej

Galeria

Zdjęcia promocyjne w prasie z 1939 roku:

Przypisy

  1. a b c Polskie kino kontra II wojna światowa: przerwane ujęcia, film.onet.pl, 28 sierpnia 2009 [zarchiwizowane z adresu 2014-04-16] (pol.).
  2. "Nad Niemnem". Film muśnięty ręką malarza (1939), stare-kino.pl, 24 marca 2020 [dostęp 2021-10-18] (pol.).
  3. a b c d e f Barbara Mruklik, ''Wierność sobie'' Rozmowa z Wandą Jakubowską, „Kino” 1985, nr 5, s. 4-9, 20-21, akademiapolskiegofilmu.pl [dostęp 2021-10-19].
  4. "START" i co dalej? Historia jednego środowiska | Polska 1939: Przerwane historie, Culture.pl [dostęp 2021-10-18] (pol.).
  5. a b c d e f Rola niepewna. Przypuszczenie na podstawie zachowanych fotosów.
  6. "Kino. Tygodnik ilustrowany" nr 25 z 18 czerwca 1939, s. 5
  7. Jan Marcin Szancer Jak powstaje film "Nad Niemnem", "AS. Ilustrowany magazyn" z 14.05.1939, nr 20, s. 5
  8. Nad Niemnem. „Światowid”. Nr 27, s. 21, 2 lipca 1939. 
  9. Nad Niemnem. „Światowid”. Nr 29, s. 25, 16 lipca 1939. 

Linki zewnętrzne

Search stories