Loading...

Mikrocykas pięknowłosy

Mikrocykas pięknowłosy

Mikrocykas pięknowłosy[4] (Microcycas calocoma (Miq.) A.DC.) – gatunek rośliny z monotypowego rodzaju mikrocykas Microcycas z rodziny zamiowatych (Zamiaceae) z klasy sagowcowych. Jest endemitem Kuby, gdzie rośnie w miejscach trawiastych, w zaroślach i lasach w górach w zachodniej części wyspy.

Gatunek ma status krytycznie zagrożonego[5]. Występuje na małym areale, jest bardzo nieliczny w naturze (na przełomie XX i XXI wieku udokumentowano 1,5 tys. okazów[5]) i nie są rejestrowane tam młode okazy – liczebność populacji wyraźnie maleje. Siedliska gatunku są przekształcane – zajmowane pod rolnictwo, w lasach pozyskiwane jest drewno[6]. Ludność miejscowo wykorzystuje też czasem te rośliny w formie wielkich pochodni czy świec (candelas), podpalając ich zasychające w czasie spoczynku pióropusze liści[6]. Gatunek ujęty jest w załączniku do Konwencji CITES[4]. Namnażany jest w ogrodach botanicznych, obszary występowania gatunku poddawane są ochronie[6].

Rozmieszczenie geograficzne

Gatunek występuje na górzystych obszarach w zachodniej części Kuby w prowincji Pinar del Río, w górach Sierra de los Órganos[6][4], m.in. na północny zachód od San Diego de los Banos (Park Narodowy La Güira)[6], w Parku Narodowym Viñales, w pobliżu Mil Cumbres[5].

Morfologia

Microcycas calocoma 11zz.jpg
Szyszka żeńska wzniesiona w czasie kwitnienia
Pokrój
Rośliny o pniu osiągającym 10 m wysokości i 60 cm średnicy, zwykle pojedynczym, a jeśli rozgałęziającym się to z powodu uszkodzenia, nietworzącym też odrostów u nasady. Młodsze części pnia okryte są nasadami liści i łuskowatymi katafilami, ale jedne i drugie szybko odpadają, odsłaniając powierzchnię początkowo gładką, z wiekiem korkowaciejącą[6].
Liście
Zróżnicowane na liście łuskowate i asymilacyjne[7]. Łuskowate katafile są do 4–6 cm długie i do 2 cm szerokie, gęsto szaro owłosione i na końcach często skręcone[6]. Także młode liście asymilacyjne są owłosione, ale szybko łysieją[6]. Wyrastają one skrętolegle na szczycie pędu, tworząc na jego szczycie pióropusz. Są pierzasto, pojedynczo złożone[7]. Jest ich od kilku do 40, czasem rośliny w czasie spoczynku pozbawione są liści. Liście są nieco sztywne, żywo ciemnozielone, osiągają do 1 m długości. Listki wyrastają w 50–80 parach, osiągają 8–18 cm długości i 1–1,5 cm szerokości. Charakterystyczne dla gatunku jest to, że listki nie zmniejszają się bliżej szczytu liścia, stąd końce liścia wyglądają jak odcięte. Listki są wąskolancetowate, całobrzegie, nieco podwinięte, na szczycie zaostrzone[6].
Organy zarodnionośne
Rośliny dwupienne[8].
Mikrospory powstają w mikrosporangiach gęsto pokrywających dolną stronę mikrosporofili osiągających 2–2,5 cm długości. Te łuskowate męskie liście zarodnionośne zebrane są w prosto wzniesione, walcowate mikrostrobile, rozwijające się na owłosionej szypule o wysokości do 2,5 cm. Sam kwiatostan osiąga od 25 do 30 cm wysokości i od 5 do 8 cm średnicy. Mikrostrobile rozwijają się pojedynczo na roślinach[6].
Makrostrobile tworzą się także pojedynczo, mają kształt walcowaty i początkowo wznoszą się, a później zwieszają spomiędzy liści. Osiągają 50–94 cm długości i do 16 cm średnicy. Są gęsto, szaro owłosione. Rozwijają się na krótkich, szaro owłosionych szypułach i od nasady okryte są także gęsto, szaro owłosionymi łuskami osiągającymi do 10 cm długości. Makrosporofile osiągają ok. 5 cm długości, od zewnątrz pokryte są gęstymi, szarymi włoskami. Na każdym makrosporofilu rozwijają się dwa zalążki[6].
Nasiona
Mięsista, zewnętrzna część łupina jest barwy różowej do czerwonej, o długości do 35 mm i średnicy 13–18 mm. Twarda część wewnętrzna jest jasnobrązowa, gładka i osiąga do 3 cm długości[6].

Biologia rozwoju

Rośliny rosnące w optymalnych warunkach (w uprawie) zaczynają kwitnąć w wieku 8 lat. W warunkach takich rosną też stosunkowo szybko – z przyrostami rocznymi sięgającymi 20 cm[6].

Szyszki męskie i żeńskie tworzą się w maju – czerwcu i dojrzewają we wrześniu. Po zapyleniu i zapłodnieniu rozwój nasion trwa 10–14 miesięcy (w tym czasie żeńska szyszka się zwiesza i dojrzałe nasiona się z niej wysypują). Nasiona są gotowe do kiełkowania nie przechodząc okresu spoczynku i czasem rozpoczynają kiełkowanie jeszcze na roślinie macierzystej. Zdolność do kiełkowania zachowują nie dłużej jak cztery miesiące. Nasiona w odpowiednich warunkach kiełkują w siągu 15–20 dni, przy czym najpierw rozwija się silnie rosnący korzeń zarodkowy. Pierwszy liść rozwija się po około 8 miesiącach[6].

Roślina po kwitnieniu lub w wyniku utrzymującej się suszy czasem wchodzi w okres spoczynku i ogranicza rozwój liści[6].

W naturze jednak niemal nie rejestruje się zawiązywania nasion zdolnych do kiełkowania i młodych roślin. Podczas kwitnienia tak szyszki męskie, jak i żeńskie wydzielają charakterystyczny, nieprzyjemny zapach, co świadczy o owadopylności. Problem z zawiązywaniem nasion tłumaczy się wyniszczeniem owadów zapylających z powodu stosowania insektycydów w rolnictwie oraz stresem związanym z niedostatkiem opadów[6].

Siedlisko

Mikrocykasy występują w zbiorowiskach trawiastych, zaroślowych i w widnych lasach, na zboczach wzniesień i w wąwozach, często w dolinach strumieni, aczkolwiek rosną na obszarach generalnie suchych. Rozwijają się zarówno na glebach kwaśnych jak i wapiennych, skalistych i gliniastych. Podczas silniejszych spadków temperatur rośliny te zrzucają liście, a temperatury ujemne powodują ich obumieranie[6].

Systematyka

Pozycja systematyczna

Gatunek reprezentuje monotypowy rodzaj mikrocykas Microcycas z rodziny zamiowatych (Zamiaceae) z klasy sagowcowych. Rodzaj Microcycas jest siostrzanym względem rodzaju maczugowiec Zamia[2][9][2].

Nazewnictwo

Gatunek po raz pierwszy został opisany w 1852 przez holenderskiego botanika Friedricha A.W. Miquela jako Zamia calocoma. W 1868 Alphonse de Candolle przeniósł ten takson do wyodrębnionego rodzaju – Microcycas. Nazwa powstała z greckiego przyrostka mikro- znaczącego „mały” i naukowej nazwy sagowców Cycas. Wybór takiej nazwy w odniesieniu do rośliny większej od większości sagowców tłumaczony jest tym, że najwyraźniej autor dysponował niewielkim okazem w materiale zielnikowym[6].

Przypisy

  1. Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS ONE”, 10 (4), 2015, e0119248, DOI10.1371/journal.pone.0119248, PMID25923521, PMCIDPMC4418965 [dostęp 2021-12-03] (ang.).
  2. a b c Peter F. Stevens, Lignophytes, and Cycadales in particular, [w:] Angiosperm Phylogeny Website [online], Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2021-12-03] (ang.).
  3. a b Microcycas calocoma (Miq.) A.DC.. W: Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2021-12-03].
  4. a b c Sagowce. W: CITES [on-line]. Ogród Botaniczny Uniwersytetu Wrocławskiego. [dostęp 2021-12-03].
  5. a b c J.D. Bösenberg, Microcycas calocoma, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [online] [dostęp 2021-12-03] (ang.).
  6. a b c d e f g h i j k l m n o p q r Loran M.Whitelock: The Cycads. Portland: Timber Press, 2002, s. 282-284. ISBN 0-88192-522-5.
  7. a b Divya Darshan Pant: An introduction to Gymnosperms, Cycas and Cycadales. Birbal Sahni Institute of Palaeobotany, 2002, s. 198-205. ISBN 81-86382-01-1.
  8. Michael G. Simpson: Plant Systematics. Amsterdam, Boston, London: Elsevier, 2010, s. 142-143. ISBN 978-0-12-374380-0.
  9. K. D. Hill, M. W. Chase, D. W. Stevenson, H. G. Hills, B. Schutzman. The Families and Genera of Cycads: A Molecular Phylogenetic Analysis of Cycadophyta Based on Nuclear and Plastid DNA Sequences. „International Journal of Plant Sciences”. 164, s. 933–948, 2003. DOI: 10.1086/378538. 

Search stories