Loading...

Kazańska demonstracja

Kazańska demonstracja

Kazan Demonstration 6(18) December 1876 L'illustrazione italiana.jpg

Kazańska demonstracja[1] (ros. Казанская демонстрация, Kazanskaja diemonstracyja lub демонстрация у Казанского собора, diemonstracyja u Kazanskogo sobora) – demonstracja polityczna zorganizowana na placu Kazańskim w Petersburgu 6 grudnia?/ 18 grudnia 1876 r. przez działaczy narodnickiej organizacji Ziemla i Wola. Pierwsza w historii Rosji uliczna manifestacja polityczna, a zarazem pierwsza w Rosji demonstracja, podczas której jako symbolu protestu użyto czerwonego sztandaru[2][3].

Tło wydarzeń

Demonstrację zorganizowała tajna organizacja Ziemla i Wola („Ziemia i wolność”), stawiająca sobie za cel obalenie caratu, obalenie kapitalizmu w Rosji i przekazanie władzy w ręce chłopów, odtworzona w tym samym roku w Petersburgu. Bezpośrednim celem zgromadzenia miało być wyrażenie solidarności z więźniami politycznymi i protest przeciwko ciężkim warunkom odbywania kary w rosyjskich więzieniach[3]. Działacze Ziemli i Woli, mając w pamięci klęskę poprzedniej taktyki organizacji („pójście w lud”, próby agitacji wśród chłopów), mieli nadzieję, że publiczne wystąpienie antycarskie zaniepokoi rząd, a społeczeństwo pobudzi do aktywności politycznej. Jako dzień demonstracji wybrano niedzielę, dzień wspomnienia popularnego wśród prawosławnych Rosjan świętego Mikołaja[3]. Z kolei na miejsce demonstracji wybrano plac przed soborem Kazańskiej Ikony Matki Bożej, gdyż w miejscu tym uczestnicy protestu mogli zebrać się w większej grupie, nie wzbudzając szczególnych podejrzeń, udając, że zamierzają wziąć udział w nabożeństwie w cerkwi[3].

Przebieg wydarzeń

Na demonstrację stawiło się łącznie około czterystu osób[3] (według carskiej policji politycznej 150–200 osób[4]), znacznie mniej, niż spodziewali się organizatorzy. Byli to głównie studenci, robotników było niewielu[4][5]. Przed demonstracją organizatorzy zamówili w cerkwi molebień (krótkie nabożeństwo intencyjne) w intencji Nikołaja Czernyszewskiego[3]. Chociaż zgromadzenie przed soborem zwróciło uwagę przechodniów spacerujących na przebiegającym wzdłuż świątyni reprezentacyjnym Newskim Prospekcie, wiele osób nie zorientowało się, jaki jest jego cel. Krążyły plotki, że chodzi o uroczyste powitanie cara, ogłoszenie nowej wojny z Turcją, modlitwę w intencji poległych w Serbii lub że podawana jest informacja o kolejnym polskim powstaniu zbrojnym[3].

Przemówienie do zgromadzonych wygłosił Gieorgij Plechanow[6]. Mówił o nadużyciach carskich urzędników na wsi, a także o wyzysku robotników w miastach[3]. Robotnik Jakow Potapow[2] rozwinął czerwony sztandar z zapisaną na nim na biało nazwą organizacji Ziemla i Wola[6]. Po pół godzinie od rozpoczęcia zgromadzenia na miejscu pojawiła się policja, która rozpoczęła zatrzymania uczestników[3]. Demonstranci zaczęli się bronić. Razem z policją wystąpiła przeciw nim część przypadkowych świadków, w tym stróże i sklepikarze[6]. Jakow Potapow, który oddalił się z placu Kazańskiego razem z działaczką Ziemli i Woli Wierą Figner i jej siostrą, został wskazany policjantom przez chłopa Riabinina[7].

Ostatecznie policja aresztowała 31 (według innego źródła – 36[4]) demonstrantów, wśród których nie było jednak głównych organizatorów protestu. Plechanowowi udało się ukryć przy pomocy towarzyszy, jeden z liderów Ziemli i Woli Aleksandr Michajłow nie został uznany za demonstranta, gdyż był ubrany w drogi strój[3]. Piętnaście osób zwolniono[4], inni zatrzymani przebywali w areszcie do 1877 r. Stanęli następnie przed sądem, oskarżeni o „zuchwałe naruszenie ustanowionego sposobu rządzenia” i stawianie oporu policji[3] (art. 252 i art. 90 rosyjskiego kodeksu karnego). Pięć osób zostało skazanych na wieloletnią katorgę (kary od 10 do 15 lat), dziesięć – na zesłanie na Syberię[3]. Trzy osoby, w tym Jakowa Potapowa, jako nieletnie, polecono umieścić w monasterach w celach wychowawczych[4]. Najdłuższy wyrok usłyszał narodnik Archip Jemieljanow, zatrzymany pod fałszywym nazwiskiem Bogolubow, u którego policja znalazła rewolwer[8]. W odwecie za wychłostanie go w areszcie Wiera Zasulicz przeprowadziła głośny zamach na naczelnika miejskiej policji Fiodora Triepowa[9][8]. Proces i surowe kary wymierzone uczestnikom protestu miały znacznie większy rezonans społeczny niż sama demonstracja[4].

Protest upamiętnia tablica pamiątkowa[3].

Przypisy

  1. kazańska demonstracja, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2021-12-07].
  2. a b Состоялась первая политическая манифестация в России, Президентская библиотека имени Б.Н. Ельцина [dostęp 2021-12-06] (ros.).
  3. a b c d e f g h i j k l m Марина Константинова, Протест у Казанского. Как в России прошла первая политическая демонстрация, spb.aif.ru, 18 grudnia 2014 [dostęp 2021-12-06] (ros.).
  4. a b c d e f Явление красного флага: „болотное дело” XIX века, „BBC News Русская служба” [dostęp 2021-12-06] (ros.).
  5. Pamela Sears McKinsey, The Kazan Square Demonstration and the Conflict Between Russian Workers and Intelligenty, „Slavic Review”, 44 (1), 1985, s. 83–103, DOI10.2307/2498250, ISSN 0037-6779, JSTOR2498250 [dostęp 2021-12-06] (ang.).
  6. a b c J. Miles, Petersburg, Wydawnictwo MAGNUM, Warszawa 2020, ISBN 9788311158627, s. 308.
  7. Явление красного флага: „болотное дело” XIX века, „BBC News Русская служба” [dostęp 2021-12-06] (ros.).
  8. a b Явление красного флага: „болотное дело” XIX века, „BBC News Русская служба” [dostęp 2021-12-06] (ros.).
  9. J. Miles, Petersburg, Wydawnictwo MAGNUM, Warszawa 2020, ISBN 9788311158627, s. 308.

Search stories