Loading...

Bowenia

Bowenia

Bowenia serrulata

Bowenia Hook. – rodzaj roślin z rodziny zamiowatych (Zamiaceae) z klasy sagowcowych. Obejmuje dwa gatunki[5][3]. Oba rosną w północno-wschodniej Australii – na wybrzeżu prowincji Queensland. Zasiedlają wnętrza i obrzeża wilgotnych lasów równikowych, też lasy nadrzeczne i widne lasy na zboczach wzniesień[6], sięgając do rzędnej 600 m n.p.m.[7] Kwiaty zapylane są przez ryjkowce z rodzaju Miltotranes[5]. W podziemnych pędach żyją symbiotyczne sinice z rodzaju Anabaena, nadające im niebieskawo-zielony kolor[5]. Nasiona rozprzestrzeniane są prawdopodobnie przez gryzonie i inne ssaki[7].

Bulwiaste pędy są spożywane przez Aborygenów[5]. Liście wykorzystywane są jako ozdobne[5]. Rośliny są uprawiane, głównie w ogrodach botanicznych i kolekcjach. Uchodzą za trudne w uprawie[7]. Rośliny nie mogą być pozyskiwane z natury – oba gatunki ujęte są w załączniku do Konwencji CITES[7]. Nie są jednak uznawane za zagrożone ze względu na rozpowszechnienie i ochronę lasów deszczowych w Australii[7].

Nazwa rodzaju upamiętnia pierwszego gubernatora QueenslanduGeorge'a Bowena (1821–1899)[7].

Morfologia

Pokrój
Spichrzowy korzeń palowy dzięki kurczeniu się wciąga pień pod powierzchnię ziemi. Pień jest bulwiasto zgrubiały (u B. serrulata osiąga do 50 cm średnicy, u B. spectabilis do 12,5 cm)[7], jest nagi i rozgałęziony – na osobnych odgałęzieniach rozwijają się strobile i liście[6].
Liście
Zróżnicowane na liście łuskowate i asymilacyjne[8]. Liście asymilacyjne wyrastają pojedynczo na szczycie pędu (w sumie jest ich zwykle od 1 do 7 na pędzie), za młodu są pastorałowato zwinięte. Mają prosto wzniesione, smukłe ogonki u nasady zgrubiałe i tu owłosione[6]. Blaszka jest okazała (w sumie liście osiągają do 2 m wysokości), podwójnie pierzasto złożona (inne sagowce mają liście pojedynczo złożone z wyjątkiem dwóch gatunków – Cycas multipinnata i C. debaoensis)[7]. Jest szeroko rozpostarta, wzdłuż kilku pierwszorzędowych odcinków liścia listki wyrastają dwustronnie naprzeciwlegle lub skrętolegle, listki też wyrastają na szczytach tych osi[6]. Listki osiągają do 10–15 cm długości i 4–5 cm szerokości, u B. serrulata są ząbkowane, u B. spectabilis całobrzegie[7].
Organy zarodnionośne
Rośliny dwupienne[9].
Mikrospory powstają w mikrosporangiach mających kształt kulisty i powstających w dużej liczbie na dolnej stronie mikrosporofili. Te łuskowate męskie liście zarodnionośne zebrane są w szyszkowaty mikrostrobil[9]. Rozwija się on pojedynczo na poszczególnych odgałęzieniach pędu. Początkowo jest wzniesiony, później się pokłada, ma kształt walcowaty, osiąga 7,5 cm długości i 2,5 cm średnicy. Jest biały lub kremowy, eksponowany na światło zielenieje, ale zwykle przykryty jest opadłymi liśćmi[7].
Zalążki rozwijają się parami w bocznej pozycji na makrosporofilach (żeńskich liściach zarodnionośnych)[9]. Liście zarodnionośne tworzą kulisty makrostrobil osiągający wielkość pięści, tworzący się pojedynczo na rozgałęzieniach pędu[7].
Nasiona
Białe do niebieskich, do dojrzeniu brązowiejące, do ok. 3 cm długości[7].

Systematyka

Pozycja systematyczna

Rodzaj z rodziny zamiowatych (Zamiaceae) stanowiącej grupę siostrzaną względem sagowcowatych Cycadaceae z klasy sagowcowych Cycadopsida[2][9].

Rodzaj jest bazalny w grupie obejmującej rodzaje makrozamia Macrozamia, Lepidozamia i zgłowień Encephalartos[10]. Bowenia wraz z rodzajem Stangeria były wyodrębniane jako rodzina Stangeriaceae[11], czasem rodzaj wyłączany bywał we własną rodzinę Boweniaceae[6], jednak okazał się być zagnieżdżony w obrębie Zamiaceae[11].

Wykaz gatunków[3]

Przypisy

  1. Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS ONE”, 10 (4), 2015, e0119248, DOI10.1371/journal.pone.0119248, PMID25923521, PMCIDPMC4418965 [dostęp 2021-12-04] (ang.).
  2. a b Peter F. Stevens, Lignophytes, and Cycadales in particular, [w:] Angiosperm Phylogeny Website [online], Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2021-12-04] (ang.).
  3. a b c Bowenia Hook.. W: Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2021-12-04].
  4. a b Bowenia. W: Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. Smithsonian Institution. [dostęp 2021-12-04].
  5. a b c d e David J. Mabberley: Mabberley's Plant-Book. Cambridge University Press, 2017, s. 126. ISBN 978-1-107-11502-6.
  6. a b c d e Christopher J. Earle: Bowenia. W: The Gymnosperm Database [on-line]. [dostęp 2021-12-04].
  7. a b c d e f g h i j k l Loran M. Whitelock: The Cycads. Portland: Timber Press, 2002, s. 52-56. ISBN 0-88192-522-5.
  8. Divya Darshan Pant: An introduction to Gymnosperms, Cycas and Cycadales. Birbal Sahni Institute of Palaeobotany, 2002, s. 198-205. ISBN 81-86382-01-1.
  9. a b c d Michael G. Simpson: Plant Systematics. Amsterdam, Boston, London: Elsevier, 2010, s. 142-143. ISBN 978-0-12-374380-0.
  10. K.D. Hill, M.W. Chase, D.W. Stevenson, H.G. Hills, B. Schutzman. The Families and Genera of Cycads: A Molecular Phylogenetic Analysis of Cycadophyta Based on Nuclear and Plastid DNA Sequences. „International Journal of Plant Sciences”. 164, s. 933–948, 2003. DOI: 10.1086/378538. 
  11. a b Maarten J.M. Christenhusz, Michael F. Fay, Mark W. Chase: Plants of the World. Richmond UK, Chicago USA: Kew Publishing, Royal Botanic Gardens, The University of Chicago Press, 2017, s. 74-75. ISBN 978-1-842466346.

Search stories